Việt Nam là quốc gia xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản có vị thế trên thị trường thế giới, nhưng khả năng chủ động tham gia hình thành giá vẫn còn hạn chế. Phát triển thị trường giao dịch hàng hóa trong nước được kỳ vọng tạo thêm công cụ kết nối cung – cầu, minh bạch thông tin và nâng cao giá trị thương mại cho nông sản Việt.
Từ lợi thế xuất khẩu đến khả năng chủ động về giá
Cà phê, hồ tiêu, cao su là những mặt hàng nông sản Việt Nam có sản lượng xuất khẩu lớn, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, lợi thế về sản xuất chưa đồng nghĩa với khả năng chủ động trong quá trình hình thành giá. Trên thực tế, giá giao dịch của nhiều mặt hàng vẫn chịu ảnh hưởng đáng kể từ các sở giao dịch hàng hóa quốc tế.
Điển hình như cà phê Robusta, dù Việt Nam thuộc nhóm quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới, giá mặt hàng này trong thương mại quốc tế thường được tham chiếu theo các hợp đồng giao dịch tại London. Giá mua bán từng lô hàng còn phụ thuộc vào chất lượng, thời điểm, điều kiện giao hàng và mức chênh lệch do các bên thỏa thuận.
Thực tế này cho thấy, bên cạnh năng lực sản xuất và xuất khẩu, việc phát triển hạ tầng thị trường giao dịch hàng hóa có vai trò quan trọng. Một thị trường hoạt động minh bạch, có khả năng kết nối người mua, người bán và cung cấp thông tin giá đáng tin cậy sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong thương mại, đồng thời có thêm công cụ quản trị rủi ro trước biến động thị trường.
Hoàn thiện hạ tầng, kết nối thị trường trong nước với quốc tế
Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động giao dịch hàng hóa đang mở ra những điều kiện mới cho thị trường.
Các Nghị định số 330/2026/NĐ-CP về sở giao dịch hàng hóa trong Trung tâm Tài chính quốc tế, Nghị định số 302/2026/NĐ-CP về sở giao dịch hàng hóa ngoài Trung tâm Tài chính quốc tế cùng Thông tư số 47/2026/TT-BCT được kỳ vọng tạo nền tảng pháp lý cho việc tổ chức thị trường, kết nối hạ tầng công nghệ, thanh toán, bù trừ và quản trị rủi ro.
Đáng chú ý, Chiến lược phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2045 đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa khoảng 10 mặt hàng sản xuất trong nước vào giao dịch, từng bước hình thành giá tham chiếu cho 3–5 mặt hàng. Trong đó, cà phê Robusta được xác định là một trong những sản phẩm ưu tiên.

Ông Nguyễn Thanh Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam Toàn cầu (VIETCOM)
Đón đầu định hướng này, Công ty Cổ phần Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam Toàn cầu (VIETCOM) đã dành khoảng 4 năm nghiên cứu và chuẩn bị mô hình giao dịch hàng hóa, hướng tới kết nối các vùng nguyên liệu, doanh nghiệp xuất khẩu với nhà nhập khẩu và đối tác quốc tế.
Theo ông Nguyễn Thanh Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị VIETCOM, ý tưởng phát triển mô hình xuất phát từ những trăn trở về vị thế của người sản xuất trong chuỗi giá trị. Từ thực tế tại các vùng trồng cà phê, hồ tiêu đến những sản phẩm có giá trị thương mại cao như yến sào, sâm Ngọc Linh, doanh nghiệp nhận thấy nhu cầu về một cơ chế giao dịch minh bạch, giúp người bán tiếp cận thị trường và thông tin giá thuận lợi hơn.
Đến nay, doanh nghiệp đã xây dựng đội ngũ gần 100 nhân sự, tập trung vào các lĩnh vực kinh tế, tài chính, công nghệ và nghiệp vụ giao dịch hàng hóa. Các khâu chuẩn bị về mô hình tổ chức, nền tảng công nghệ, thanh toán và quản trị rủi ro cũng đang được triển khai.
VIETCOM định hướng nghiên cứu giao dịch những mặt hàng có lợi thế của Việt Nam như cà phê, cao su, hồ tiêu, đồng thời xem xét khả năng kết nối đối với yến sào, trầm hương và sâm Ngọc Linh. Doanh nghiệp cũng đang nghiên cứu phương án đáp ứng các điều kiện về nguồn lực tài chính, với quy mô vốn điều lệ dự kiến khoảng 1.500 tỷ đồng.
Theo ông Nguyễn Thanh Tùng, việc Việt Nam thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng mở thêm cơ hội để doanh nghiệp nghiên cứu, phát triển các hoạt động giao dịch hàng hóa gắn với thị trường quốc tế. Với VIETCOM, Đà Nẵng được lựa chọn trong định hướng kết nối các vùng nguyên liệu miền Trung, Tây Nguyên với hệ sinh thái tài chính đang hình thành.
Doanh nghiệp kỳ vọng, nếu được cấp phép và tổ chức vận hành hiệu quả, mô hình có thể góp phần chuẩn hóa thông tin về nguồn gốc, chất lượng, sản lượng và giá cả; tạo thêm kênh kết nối trực tiếp giữa nhà sản xuất, doanh nghiệp thương mại và đối tác quốc tế.
Không chỉ là câu chuyện xây dựng một sở giao dịch
Tuy nhiên, phát triển một sở giao dịch hàng hóa không đơn thuần là đầu tư hệ thống công nghệ hay xây dựng nền tảng kết nối. Thách thức quan trọng nằm ở khả năng thu hút đủ người mua, người bán, phát triển mạng lưới thành viên, bảo đảm thanh khoản và thiết lập cơ chế quản trị rủi ro hiệu quả.
Đây cũng là những yếu tố quyết định mức giá hình thành trên thị trường có phản ánh đúng cung – cầu và được các đối tác tin cậy hay không. Nếu thiếu số lượng giao dịch đủ lớn và sự tham gia thực chất của các thành phần thị trường, việc hình thành mức giá tham chiếu có tính đại diện sẽ gặp nhiều khó khăn.
Với người sản xuất, lợi ích của một thị trường giao dịch hàng hóa cần được thể hiện ở khả năng tiếp cận thông tin, chủ động kế hoạch tiêu thụ và hạn chế rủi ro biến động giá. Đặc biệt, các công cụ giao dịch trước kỳ thu hoạch, nếu được tổ chức phù hợp, có thể giúp người sản xuất và doanh nghiệp xuất khẩu chủ động hơn trong kế hoạch kinh doanh.
Bên cạnh mục tiêu phát triển hoạt động giao dịch, ông Nguyễn Thanh Tùng cho biết doanh nghiệp định hướng dành 50% lợi nhuận từ hoạt động này để hỗ trợ trở lại các vùng sản xuất, đặc biệt là người nông dân. Đây là cam kết và định hướng của doanh nghiệp, sẽ cần được cụ thể hóa khi mô hình được cấp phép và đi vào hoạt động.
Theo kế hoạch được doanh nghiệp chia sẻ, hệ thống có thể bắt đầu vận hành trong tháng 2/2027 nếu các bước triển khai thuận lợi. Từ lợi thế sản xuất nông nghiệp đến năng lực tham gia hình thành giá là một chặng đường dài, đòi hỏi không chỉ nguồn lực đầu tư mà còn cả một hệ sinh thái thị trường đồng bộ. Việc phát triển các sở giao dịch hàng hóa trong nước, nếu được tổ chức hiệu quả, có thể tạo thêm nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực thương mại, từng bước gia tăng giá trị và vị thế của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.
Chi tiết về quá trình chuẩn bị, định hướng phát triển và kỳ vọng của doanh nghiệp được thể hiện trong Chương trình Tâm chấn phát sóng 20h ngày 17/11 trên Kênh SCTV8
https://vitv.vn/tin-video/17-11-2026/ban-tin-tam-chan-phat-song-2001-17-11-2026/320365?t=1045
Trong quý I/2026, xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam tiếp tục duy trì quy mô lớn, song xu hướng giá giảm ở một số ngành hàng đã ảnh hưởng đến giá trị kim ngạch. Diễn biến này phản ánh sự biến động của thị trường quốc tế cũng như áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng đối với hàng nông sản Việt Nam.
- 04/04/2026
Theo Tổng cục Hải quan, tính hết tháng 8 tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước đạt 265,44 tỷ USD, tăng 15,9% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý có 10 nhóm hàng tăng trên 1 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước.
- 24/09/2024
Hết tháng 8, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt hơn 512 tỷ USD, theo số liệu thống kê vừa được Tổng cục Hải quan công bố chiều ngày 11/9.
- 12/09/2024
Với mục tiêu góp phần xây dựng và phát triển TPHCM trở thành trung tâm giao thương, xúc tiến thương mại hàng đầu của khu vực Đông Nam Á nói riêng và châu Á nói chung. Hội chợ Quốc tế Đồ gỗ và Mỹ nghệ xuất khẩu Việt Nam ASEAN lần thứ 2 - VIFA ASEAN 2024 sẽ được tổ chức từ ngày 27/8 đến 30/8 tại TPHCM.
- 27/08/2024